groeiende kloof arm-rijk is een systeemfout

Nog nooit heeft de wereld zoveel rijkdom geproduceerd als vandaag. Bij een gelijke verdeling van de rijkdom zou een gemiddeld gezin met twee volwassenen en drie kinderen wereldwijd een beschikbaar inkomen hebben van 2.870 euro per maand en een gezinsvermogen (spaargeld, waarde van een eigen huis, enz.) van 125.000 euro.

Er is dus meer dan voldoende rijkdom om iedereen een meer dan fatsoenlijk leven te laten leiden, maar toch beschikt een op drie van de wereldbevolking over geen basis sanitair en een op vier over geen elektriciteit. Een op zeven leeft in een sloppenwijk, een op acht heeft honger en een op negen beschikt over geen drinkbaar water. We kunnen het nog anders uitdrukken: bij een gelijke verdeling zou iedereen over 23 dollar per dag beschikken. Nochtans moeten 2,4 miljard mensenhet doen met minder dan 2 dollar en 1,2 miljard zelfs met minder dan 1,25 dollar.

Het probleem is dus niet dat er te weinig rijkdom is, maar wel dat hij schandalig ongelijk verdeeld is. Het is bijna niet te geloven, maar 85 personen bezitten vandaag evenveel als 3,6 miljard mensen. De 1 procent rijksten bezitten bijna de helft van alle rijkdom van deze wereld terwijl de 70 procent armsten het moeten stellen met 3 procent. Deze rijke stinkers hebben elk gemiddeld 1,6 miljoen dollar aan vermogen, dat is 700 maal zoveel als het gros van de wereldbevolking.

Het welvarende België

Dit schandaal beperkt zich niet tot de ontwikkelingslanden. In de rijke landen heb je een vergelijkbare kloof. In België is het gemiddelde beschikbare inkomen van een gezin met twee kinderen 8.000 euro per maand en is het gemiddeld vermogen van zo’n gezin een kleine 800.000 euro. Ook dat zijn verrassend hoge bedragen. België is niet voor niets een zeer welvarend land, maar opnieuw, het zijn gemiddeldes die een extreem ongelijke verdeling verbergen.

Aan de ene kant bezit de 1 procent rijkste Belgen 40 maal zoveel als de gemiddelde Belg. De tien rijkste families van ons land beschikken samen over een vermogen van 42 miljard euro, ongeveer zoveel als de 2 miljoen armste Belgen. De families De Spoelberch, De Mévius en Vandamme hebben een vermogen dat precies evenveel is als het totale budget van de ziekteverzekering in 2012.

Aan de andere kant loopt 1 op 5 van de bevolking een risico op armoede of sociale uitsluiting. Eén op de 5 gezinnen met een laag inkomen moet medische zorg uitstellen omwille van financiële redenen. En het is helemaal niet ongewoon dat mensen tegen een onmenselijk ritme moeten werken voor amper €1.300 per maand. Gezien de hoge welvaart en rijkdom van ons land is dat onaanvaardbaar.

De kloof tussen rijken en armen in België is nog nooit zo groot geweest en neemt nog steeds verder toe. De laatste twintig jaar daalden de inkomsten van de 30 procent armsten met 10 procent terwijl die rijkste procent hun inkomen zagen toenemen met 30 procent. Het aantal armen is in die periode verdubbeld. Dat is het gevolg van twee zaken: ten eerste worden de uitkeringen en lonen bevroren of stijgen minder snel dan de welvaart en ten tweede krijgt het kapitaal als maar meer fiscale voordelen.

Geen crisis voor iedereen

De crisis is hier de grote boosdoener. Binnen het kapitalisme komt een crisis neer op een brutale en chaotische uitzuiveringskuur van de economie. De factuur wordt steevast doorverwezen naar de werkende mensen en de zwaksten van de samenleving. Een economische crisis is m.a.w. een prima middel om een transfer te organiseren van arbeid naar kapitaal, van arm naar rijk. De looninleveringen als gevolg van de crisis van de jaren tachtig zijn daar een goed voorbeeld van.

De financiële crash van 2008 is daar een herhaling van. Door de crisis gingen alleen al in Europa vier miljoen jobs verloren. Wereldwijd werden 64 miljoen mensen in de extreme armoede geduwd. In bijna alle landen van de Europese Unie nam de kloof tussen rijk en arm toe. In Ierland en Spanje was dat een bijzonder sterke toename. Momenteel telt Europa 120 miljoen armen. Nog eens 100 tot 150 miljoen leven op het scherp van de snede. Het gaat in totaal dus om 43 tot 53% van de bevolking! En, een job hebben is niet meer voldoende. Een op tien van de werkende mensen in Europa leeft vandaag onder de armoedegrens. 

Ook in België neemt de armoede steeds verder toe. Vandaag krijgen in dit welvaartsland 24.000 landgenoten voedselhulp van het Rode Kruis. Hier loopt het echter zo geen vaart als in de perifere landen omdat we 541 dagen zonder regering zaten en er in die periode niet kon bezuinigd worden. Ten tweede staan de vakbonden bij ons sterker dan in de meeste buurlanden.

De crisis is in elk geval voor velen een harde noot om kraken, maar ze was een zegen voor de superrijken. Nog nooit waren er zoveel superrijken (vermogen van meer dan 22 miljoen euro) in de wereld. In Europa kwamen er 4.500 bij, in België 60. 1% De ‘heel rijke individuen’(high-net-worth individual, met een investeringsvermogen van meer dan 1 miljoen dollar) zagen hun rijkdom sinds 2008 groeien met liefst 41%. Het is blijkbaar geen crisis voor iedereen.

Een kwestie van beschaving

De kloof is een waar schandaal. Een grondige herverdeling van de rijkdom een kwestie van ‘beschaving’. Maar er zijn ook sociale, economische en zelfs politieke redenen om de radicale strijd ertegen aan te binden. Vooreerst veroorzaakt de ongelijkheid binnen een land een heleboel nadelige effecten. Het verkort o.a. het leven van mensen en maakt ze ongelukkiger. Het verhoogt ook de criminaliteit, het aantal tienerzwangerschappen en drugsverslavingen, en het stimuleert overmatige consumptie.

Grote ongelijkheid tussen bevolking veroorzaakt economisch gesproken een crisis omdat lage inkomens minder koopkracht betekenen, wat nadelig is voor de globale consumptie en dus ook voor de investeringen. Tenslotte schuilt ook een sluipend politiek gevaar bij een te grote kloof tussen rijk en arm. De toegenomen economische ongelijkheid en de achteruitgang van de midden- en laagste inkomens veroorzaakt onrust bij brede lage van de bevolking. Volgens The Economist bestaat in minstens 65 landen een hoge tot zeer hoge kans tot onrust en rebellie, te vergelijken met die van de Arabische lente. Geen wonder dat de topelite in Davos, net als president Obama en de chef van het IMF of zich ernstig beginnen zorgen te maken.