Film: Into Great Silence

 

De gewijde stilte is het hoofdpersonage van de unieke documentaire ‘Into Great Silence/Die grosse Stille’ die vanaf 14 september 2006 in Nederland te zien is geweest. Cineast Philip Gröning mocht pas na lang en geduldig wachten eindelijk filmen in de ‘Grande Chartreuse’, het moederklooster van de kartuizergemeenschap, hooggelegen in de Franse Alpen dichtbij Grenoble.

 

Een monnik bidt geknield in stilte op een bidstoel in het halfduister. In een uithoek van zijn kluis? De man staat even recht. Om zijn stramme spieren los te maken? Of wordt hij overmand door geloofstwijfel? Dat laatste is niet waarschijnlijk. Want wie in een kartuizerklooster intreedt, weet dat hij lid wordt van een geloofsgemeenschap die van verstilde eenzaamheid zijn levensmotto heeft gemaakt. De paters en broeders in hun lange witte pij met kap leiden een leven in en van stilte. Ze zijn alleen samen voor de eucharistieviering en voor een sobere maaltijd op zondag. En uitsluitend op maandags mag tijdens een gezondheidswandeling in de open natuur worden gepraat.

Stil en duister

Het Kartuizer leven speelt zich grotendeels binnen de muren van het klooster af, in stilte en in het duister - het licht is zijn geloof - met a capella gezang, verzonken in bijbelteksten en in contemplatie, bevrijd en onthecht van elke wereldse beslommering. De kale muren van de lange naakte gangen, de kringelende trappen ademen vooral soberheid en rust. Het klokkengelui bepaalt niet alleen de dagorde van de monniken maar rondt ook telkens de hoofdstukken van de film af. Terwijl zorgvuldig uitgekozen bijbelteksten voor de kijker die het aan achtergrondinformatie ontbreekt een gids zijn. Een enkele blik naar buiten vanuit het vensterraam van een kluis levert 's winters adembenemende schilderachtige beelden op van besneeuwde da ken, bomenrijen en Alpentoppen. En ‘s zomers tekent het binnenvallende licht schaduwen op de houten vloer.

Woestijnvaders

Al meer dan negen eeuwen behoren de paters en de broeders van de kartuizerorde tot de meest authentieke onder de contemplatieve monniken. Zij leven in navolging van de eerste christenen en de woestijnvaders die het geweld van de beschaving achter zich lieten om een leven in eenzaamheid te gaan leiden in de woestijn van Egypte en Palestina. Vele woestijnvaders beoefenden een gebed zonder woorden. Of om het met de woorden van de heilige Bruno, de stichter van de kartuizerorde, te zeggen: ‘Welke rust, welke goddelijke vreugde brengen de eenzaamheid en de stilte van de woestijn niet aan hen die ervan houden".

Briefjes aan een spijker

Gröning geeft in de film alle ruimte aan de tijd. Je voelt de natuur, je ziet de seizoenen opschuiven: het sneeuwt, het regent, een krokusbloem bloeit open, een vogeltje tjilpt. Het leven dat zich intussen ontvouwt is een leven vol toewijding aan het geloof waarvan de monniken doordrongen zijn. Een leven waarin de kleinste alledaagse dingen een diepere betekenis opeisen. Geen wonder dat op het gelaat van menige monnik één en al gelukzaligheid is af te lezen. Alles neemt zijn tijd: het lezen van de bijbel, het schoonmaken van groenten in de grote keuken, de gregoriaanse koorgezangen. Binnen in het klooster heerst de stilte. Onderling communiceren de monniken via briefjes opgespijkerd aan een kast in de kloostergang.

Hymne aan de stilte

Het idee dateert al van 1984, de toestemming om te mogen filmen van de (Nederlandse) prior van de Grande Chartreuse kwam er pas in 2001. Nooit eerder had iemand bewegende beelden van het dagelijkse leven van de kartuizers kunnen maken. De Duitse filmer Philip Gröning die met het oog op dit document een tijdlang te midden de monniken ging leven, filmt het strikte kloosterleven met respect, laat de stilte aan het woord en de beelden spreken. ‘Into Great Silence’ wordt door Gröning van binnenuit verteld. In deze hypergave hymne aan de oorverdovende stilte geen belerende commentaarstem of losvaste interviews. De mystieke rust - het klooster baadt in een zee van stilte - verdraagt niet de minste stoorzender. Slechts de met godsvrucht uitgesproken woorden van de blinde hoogbejaarde kartuizer in de finale van de film ronden het geheel op een opmerkelijke manier af. De serene wijze waarop de man getuigenis aflegt van zijn rotsvast geloof en God oprecht dankt omdat hij hem fysiek zo zwak maakte moet ons westerse mensen wel naar adem doen snakken.